Mikroskop Nasıl Bulundu? Bilinen ilk optik mikroskobu ; Hollandalı bir gözlük üreticisi olan Hans Janssen ve oğlu Zacharias Janssen icat etti.

Günümüzde , 2019’un sonlarında başlayan salgınla birlikte yeni tip koronavirüs günlük hayatımızın ayrılmaz bir parçası hâline gelmektedir. Artık Koronavirüs dendiğinde gözlerimizin önüne ; yuvarlak bir şekil ve o şekil üzerindeki dikene benzeyen sivri uzantılar geliyor. Peki, koronavirüsün bu şekle sahip olduğunu nasıl mı biliyoruz? Elbette mikroskop sayesinde…

Mikroskop Nedir? – Nasıl Bulundu?

Mikroskop gözle göremeyeceğimiz kadar küçük ; virüsleri, bakterileri, hücreleri, atomları ve daha birçok şeyi yakından görmemizi sağlıyor. Gelin, şimdi bizlere mikro dünyanın kapılarını aralayan mikroskobun keşfine hep birlikte “yakından” bakalım.

Yıllar önce Romalılar ortası kalın , kenarları ince bir cam parçasıyla bakıldığında ; aslında nesnelerin daha büyük göründüğünü fark ettiler. Böylece mercimek tanelerine benzeyen bu cam parçalarına ; Latince “mercimek” anlamına gelen lentil kelimesinden türettikleri “lens” (yani mercek) adını verdiler. Merceklerin 13. yüzyılda gözlük üretiminde kullanılması ile birlikte ; dolayısıyla mikroskobun keşfi için de ilk adım atılmıştır.

İlk Optik Mikroskop Nasıl Bulundu?

Işık ışınlarını büken kavisli kenarlara sahip merceklerin ; mikroskop yapımında kullanılabileceğini fark eden ilk kişi de bir gözlük üreticisiydi. Böylece Hollandalı Hans Janssen ve oğlu Zacharias, 1590’lı yıllarda ; tek bir mercekle nesnelerin biraz büyütülebilmesinden yola çıkmışlardır. Dolayısıyla iki mercekle daha fazla büyütmenin de mümkün olabileceğini düşündüler. Bununla birlikte mercekleri bir tüpün içine yerleştiren baba ve oğul ; tüpün ucundaki nesnenin 10 kat daha büyük göründüğünü fark etti. Böylece tarihte bilinen ilk optik mikroskop ya da ışık mikroskobu icat edilmiştir.

Mikroskobun Geliştirilmesi ile İlk Hücre Tanımı ve Mikroorganizmalar

1660’lı yıllarda İngiliz bilim insanı Robert Hooke, Janssen’in mikroskobunu ; Londralı bir üretici olan Christopher Cock’un da yardımıyla geliştirdi. Böylece Hook, mikroskobunu kullanarak binlerce nesneyi ve canlıyı inceledi. Sonra gördüğü tuhaf ve heyecan verici ayrıntıların çizimlerini 1665’te Micrograpia adlı kitabında yayımladı. Bununla birlikte Hooke’un bir tür mantarda gördüğü boş odacıklara“hücre” adını vermesi ile ; birlikte biyolojide hücrelerin ilk tanımı yapılmıştır.

Hollandalı Anton van Leeuwenhoek ise 1670’lerde Hook’un Micrograpia kitabından ilham alarak ; kendi merceklerini geliştirdi ve nesneleri 270 kat büyütebilen mikroskoplar üretti. Daha sonra Leeuwenhoek, kendi dişinden alınan bir plak örneğini mikroskopta inceledi. Ve gördüğü küçücük canlılar karşısında hayrete düştü. Böylece “mikroorganizmalar” keşfedilmiştir.

Pasteur Kuramında Mikroskop Etkisi – Mikroskop Nasıl Bulundu?

İki yüz yıl kadar sonra Louis Pasteur de hasta hayvanlardaki bakteriler üzerinde çalışırken mikroskoptan yararlanmıştır. Dolayısıyla Pasteur’ün mikroorganizmaların hastalıklara neden olduğunu açıkladığı kuramı tıpta bir devrim yarattı.

Bilim insanları tarafından hâlâ yaygın şekilde kullanılan modern optik mikroskoplar ; görüntüyü 1.000 katı kadar, en güçlü olanlarsa 2.000 katı kadar büyütebiliyor. Dolayısıyla günümüzde optik mikroskopların yanı sıra farklı özelliklere sahip mikroskoplar da kullanılıyor. Bunlar arasında bilim insanlarının araştırmalarında sıkça yararlandığı elektron mikroskobu ve taramalı tünelleme mikroskobu öne çıkıyor.

Elektron mikroskobu, 1930’lu yıllarda Alman fizikçi Ernst Ruska tarafından gündeme geldi. Bu mikroskoplarda ışık yerine elektron demeti kullanılmaktadır. Cihazdan çıkan elektronlar örneğin yüzeyine çarptıktan sonra, saçılan elektronlar incelenerek ; örneğin bileşimi ve yüzey yapısı hakkında bilgiler elde edilmektedir. Ayrıca elektron mikroskopları, bir milimetrenin dört milyonda biri büyüklüğündeki nesneleri algılayabilmektedir. Ve bunları neredeyse 1 milyon kez büyütebilmektedir. Bu yolla büyütülmüş görüntüler bir bilgisayar ekranında gösterilmektedir. Elektron mikroskopları ile elde edilen görüntüler siyah beyazdır ancak bilim insanları bunları bilgisayar yardımıyla renklendirir.

Günümüzde Mikroskop Mikroskop Nasıl Bulundu?

1980’lere gelindiğinde Alman bilim insanları Gerd Binnig ve Heinrich Rohrer tarafından taramalı tünelleme mikroskobunu buldular. Bilgisayarla kontrol edilen bu mikroskoplarda ; incelenen yüzeyin çok yakınına birkaç atom büyüklüğünde bir iğne ucu getirilmektedir. Bu uçla yüzey arasına küçük bir elektrik potansiyeli uygulandığında aralarından elektrik akımı geçer. Taramalı tünelleme mikroskopları örneklerin atom ölçeğinde üç boyutlu görüntülenmesine imkân verir.

Bir nesneyi yüzlerce, binlerce hatta milyonlarca kez büyütebilmektedir. Bilim insanlarının canlı ve cansız varlıkların yapısına dair ayrıntıların farkına varmasını sağladı. Siz de küçük bir mikroskop edinerek mikro dünyanın hayranlık verici görüntülerine tanık olabilirsiniz.

İnsansız hava aracı hakkındaki yazımız için tıklayınız.

Al Paçino Kimdir? Yazımızı okumak için tıklayınız.